İdeal kilo hesaplama

"İdeal kilo" diye tek bir sayı yok

İnternette boyunuzu yazdığınız her araç size tek bir sayı verir ve bu sayı çoğu insanda ya hafif bir hayal kırıklığı ya da gereksiz bir rahatlama yaratır. Oysa aynı boydaki iki kişinin sağlıklı kilosu birbirinden 15 kilo bile farklı olabilir. Kemik yapısı, kas kütlesi, yaş, cinsiyet ve yağın vücuttaki dağılımı bu farkı yaratır.

Bu yüzden ideal kiloyu bir nokta değil, aralık olarak düşünmek gerekir. Yukarıdaki araç size hem klasik formülün verdiği tek sayıyı hem de boyunuza karşılık gelen sağlıklı kilo aralığını birlikte gösterir. Aralığın içindeki her değer sağlıklı kabul edilir; aralığın neresinde durduğunuz tercihinize ve vücut bileşiminize kalmıştır.

Devine formülü nereden geliyor?

Bugün en yaygın kullanılan ideal kilo formülü 1974'te Dr. B. J. Devine tarafından ortaya atıldı. İlginç olan şu: bu formül sağlıklı kilo belirlemek için değil, ilaç dozu hesaplamak için geliştirildi. Bazı ilaçların (özellikle gentamisin gibi antibiyotiklerin) dozu yağ dokusuna değil yağsız kütleye göre ayarlanmalıdır; Devine de hastanın yağsız kütlesini boyundan tahmin eden pratik bir kestirme yol önerdi.

Formül bir klinik kolaylıktı ve geniş bir popülasyon verisine dayanmıyordu. Yıllar içinde kilo değerlendirmesinde kullanılmaya başlandı, ama kökeni budur. Bunu bilmek, sonucu neden mutlak bir hedef saymamak gerektiğini de açıklar.

Başka hangi formüller var?

Devine tek seçenek değil. Klinik ve akademik metinlerde sık geçen dört formül şunlardır (152,4 cm'in üzerindeki her inç için eklenen miktar farklılık gösterir):

175 cm boyunda bir erkek için bu dört formül sırasıyla yaklaşık 72, 70, 69 ve 69 kg verir. Aradaki 3 kiloluk fark, hiçbirinin diğerinden kesin olarak üstün olmadığını gösterir. Hiçbir formül "doğru" değildir; hepsi kaba tahmindir.

Sağlıklı kilo aralığı nasıl bulunur?

Daha savunulabilir yol, vücut kitle indeksinin normal kabul edilen aralığını (18,5 – 24,9) boyunuza çevirmektir. Hesap şöyle işler: boyunuzu metre cinsinden karesini alın, sonra 18,5 ve 24,9 ile çarpın. 1,68 m için: 1,68 × 1,68 = 2,82. Alt sınır 18,5 × 2,82 ≈ 52 kg, üst sınır 24,9 × 2,82 ≈ 70 kg. Yani 52-70 kg arası bu boy için sağlıklı kabul edilir.

Aracın size gösterdiği aralık tam olarak budur. Kendi kilonuzu da girerseniz bu aralığın neresinde olduğunuzu ve aralığa girmek için kaç kilo fark olduğunu da görürsünüz.

Bu sayılara ne zaman güvenmeyin?

• Sporcu veya düzenli ağırlık çalışıyorsanız: kas yağdan ağırdır; hesaplanan ideal kilonun belirgin üzerinde olabilirsiniz ve bu sağlıklıdır.
• 65 yaş üstündeyseniz: ileri yaşta hafif yüksek VKİ değerleri (23-27 arası) daha iyi sağlık sonuçlarıyla ilişkilendirilir; aşırı zayıflık risklidir.
• Gebeyseniz veya emziriyorsanız: bu formüller geçerli değildir, kilo takibi hekim kontrolünde yapılır.
• 19 yaşın altındaysanız: çocuk ve ergenlerde yaşa ve cinsiyete göre persentil eğrileri kullanılır.
• Boy kaybı yaşadıysanız veya omurga sorununuz varsa: boya dayalı her hesap kayar.

Peki neye bakmalı?

Kilonun kendisinden çok, kilonun neyden oluştuğu ve nerede biriktiği önemlidir. Bel çevreniz boyunuzun yarısından küçükse kardiyometabolik riskiniz düşüktür ve bu ölçüt, tartıdaki sayıdan daha iyi bir göstergedir. Vücut yağ oranınız da tabloyu tamamlar: aynı kiloda, yağ oranı düşük biriyle yüksek biri arasında sağlık açısından ciddi fark vardır.

Kilo vermeyi hedefliyorsanız aralığın üst sınırına ulaşmayı ilk durak sayın. Mevcut kilonuzun yalnızca %5-10'unu vermek bile kan basıncı, kan şekeri ve kolesterol değerlerinde ölçülebilir iyileşme sağlar. Bu tempoyu haftada 0,5-1 kg olarak tutmak hem sürdürülebilir hem de kas kaybını en aza indirir.