Uyku apnesi risk testi
STOP-BANG anketinin sekiz maddesiyle uyku apnesi riskinizi ölçün ve ne yapmanız gerektiğini görün.
Kapalı kapı ardından duyulacak kadar yüksek sesli horlama.
Âdem elmasının hizasından, mezurayı sıkmadan ölçün. Erkekte 43, kadında 41 cm üzeri risk sayılır.
Değerler siz yazdıkça hesaplanır. Hiçbir bilgi kaydedilmez veya gönderilmez; veriler cihazınızdan çıkmaz.
Uyku apnesi açısından orta riskli görünüyorsunuz. Bir göğüs hastalıkları ya da uyku bozuklukları uzmanına başvurmanız önerilir.
- Yüksek sesle horlama
- Gündüz yorgunluk
- 50 yaş üzeri
- Erkek cinsiyet
- Bir göğüs hastalıkları ya da uyku bozuklukları uzmanına başvurun; bu puan aralığında uyku testi değerlendirmesi önerilir.
- Eşiniz veya birlikte yaşadığınız biri varsa uykuda nefes durması olup olmadığını gözlemlemesini isteyin — bu, en değerli bilgidir.
- Fazla kilonuz varsa vücut ağırlığınızın %10'unu vermek apne şiddetini belirgin biçimde azaltır.
- Alkolü ve yatmadan önce alınan kas gevşetici ya da uyku ilacını kesin; ikisi de solunum duraklamalarını artırır.
Uykuda nefes neden durur
Uyanıkken boğazdaki kaslar solunum yolunu açık tutar. Uykuya geçildiğinde bu kaslar gevşer ve bazı kişilerde dil kökü ile yumuşak damak geriye kayarak hava yolunu kısmen ya da tamamen kapatır. Havanın dar bir aralıktan zorla geçmesi horlama sesini yaratır; aralık tümüyle kapandığında ise solunum durur.
Kandaki oksijen düşünce beyin bir alarm devreye sokar ve kişiyi uyanmadığını fark etmeyeceği kadar kısa bir süreliğine uyandırır. Kaslar kasılır, hava yolu açılır, kişi derin bir nefes alır ve tekrar uykuya döner. Bu döngü ağır olgularda gece boyunca yüzlerce kez tekrarlanır. Sonuçta kişi “sekiz saat uyudum” der ama derin uyku evresine neredeyse hiç girememiştir.
STOP-BANG’in sekiz maddesi
| Harf | Madde | Puan koşulu |
|---|---|---|
| S | Snoring — Horlama | Kapalı kapı ardından duyulacak kadar yüksek |
| T | Tiredness — Yorgunluk | Gündüz sık yorgunluk veya uykululuk |
| O | Observed — Gözlemlenen apne | Uykuda nefes durması gözlenmiş |
| P | Pressure — Tansiyon | Yüksek tansiyon tanısı veya ilaç kullanımı |
| B | BMI — Vücut kitle indeksi | 35’in üzerinde |
| A | Age — Yaş | 50’nin üzerinde |
| N | Neck — Boyun çevresi | Erkekte 43 cm, kadında 41 cm üzeri |
| G | Gender — Cinsiyet | Erkek |
Boyun çevresi neden bir risk göstergesi
Boyun çevresi, solunum yolunu çevreleyen yumuşak dokunun miktarıyla doğrudan ilişkilidir. Bu bölgede biriken yağ dokusu, uykuda kaslar gevşediğinde hava yoluna dışarıdan bası yapar ve kapanmayı kolaylaştırır. Bu yüzden STOP-BANG’de yalnız VKİ değil, boyun çevresi de ayrı bir madde olarak sorulur: VKİ’si normal olduğu hâlde boynu kalın olan kişilerde de risk artmıştır.
Ölçümü âdem elmasının hizasından, mezurayı sıkmadan yapın. Eşik değerler erkekte 43 cm, kadında 41 cm’dir.
Kadınlarda uyku apnesi neden gözden kaçar
Uyku apnesi erkeklerde daha sık görülür, ancak kadınlarda yeterince tanınmayan bir sorundur. Bunun iki nedeni var. Birincisi, kadınlarda belirtiler klasik tabloya daha az uyar: gürültülü horlama yerine yorgunluk, uykusuzluk, baş ağrısı ve depresif ruh hâli ön plandadır; bu da sıklıkla başka tanılara yönlendirir. İkincisi, menopoz sonrası risk belirgin biçimde artar ama bu dönemdeki şikâyetler çoğu zaman hormonal değişikliklere bağlanır.
Tedavi edilmezse ne olur
Her solunum duraklaması kanda oksijen düşüşü ve ardından bir stres yanıtı doğurur. Gece boyunca yüzlerce kez tekrarlanan bu yanıt, kalp-damar sistemini sürekli yük altında tutar. Tedavi edilmeyen uyku apnesi dirençli hipertansiyonun en sık nedenlerinden biridir; birden çok ilaca rağmen düşmeyen tansiyonda uyku apnesi mutlaka araştırılmalıdır.
Bunun yanında kalp ritim bozukluğu, kalp yetmezliği, inme ve tip 2 diyabet riski artar. Gündüz uykululuğu nedeniyle trafik kazası riski de birkaç kat yükselir. İyi haber şu: tedavi edildiğinde bu risklerin çoğu geriler ve kişiler çoğu zaman ilk haftadan itibaren gündüz enerjilerinde belirgin bir düzelme bildirir.
Hekime giderken yanınıza ne alın
- Bir uyku günlüğü: iki hafta boyunca yatma saati, uyanma saati, gece kaç kez uyandığınız ve gündüz uykululuk düzeyiniz.
- Yanınızda uyuyan kişinin gözlemi: horlamanın şiddeti ve nefes durması olup olmadığı. Bu bilgi, hekim için kendi anlatımınızdan daha değerlidir.
- Kullandığınız ilaçların listesi: uyku ilaçları, kas gevşeticiler ve bazı antidepresanlar solunum duraklamalarını artırabilir.
- Tansiyon kayıtlarınız ve varsa son kan tahlilleriniz.
Sık sorulan sorular
- STOP-BANG testi nedir?
- STOP-BANG, obstrüktif uyku apnesi riskini sekiz soruyla ölçen ve dünya genelinde en yaygın kullanılan tarama anketidir. Adı sorularının baş harflerinden gelir: Snoring (horlama), Tiredness (yorgunluk), Observed apnea (gözlemlenen nefes durması), Pressure (yüksek tansiyon), BMI (vücut kitle indeksi 35 üzeri), Age (50 yaş üzeri), Neck (boyun çevresi) ve Gender (erkek cinsiyet). Her "evet" bir puan değerindedir. 0-2 puan düşük, 3-4 puan orta, 5-8 puan yüksek risk kabul edilir.
- Uyku apnesi belirtileri nelerdir?
- En tipik belirtiler yüksek sesli ve düzensiz horlama, uykuda nefesin durup ani bir soluk ya da boğulma hissiyle geri gelmesi, sabahları ağız kuruluğu ve baş ağrısıyla uyanmak, gece sık sık idrara kalkmak ve yeterince uyuduğu hâlde dinlenmemiş uyanmaktır. Gündüz tarafında ise sürekli yorgunluk, odaklanma güçlüğü, unutkanlık, sinirlilik ve en tehlikelisi direksiyon başında ya da toplantıda uyuklama görülür. Nefes durmasını genellikle kişinin kendisi değil, yanında uyuyan kişi fark eder.
- Uyku apnesi nasıl teşhis edilir?
- Kesin tanı polisomnografi denen gece uyku testiyle konur. Bu testte hasta bir uyku laboratuvarında geceler; beyin dalgaları, göz hareketleri, kas aktivitesi, kalp ritmi, solunum çabası, hava akımı ve kandaki oksijen düzeyi eş zamanlı kaydedilir. Sonuçta saatte kaç kez solunum durduğu veya azaldığı hesaplanır; bu sayıya apne-hipopne indeksi (AHİ) denir. Saatte 5-15 arası hafif, 15-30 arası orta, 30 üzeri ağır uyku apnesi olarak sınıflandırılır. Hiçbir anket bu testin yerini tutmaz.
- Uyku apnesi tedavi edilmezse ne olur?
- Her solunum duraklamasında kandaki oksijen düşer ve vücut kişiyi kısa süreliğine uyandırarak nefes almasını sağlar. Bu döngü gece boyunca yüzlerce kez tekrarlanabilir ve derin uyku evresine hiç girilemez. Uzun vadede tedavi edilmeyen uyku apnesi dirençli yüksek tansiyon, kalp ritim bozukluğu, kalp yetmezliği, inme ve tip 2 diyabet riskini belirgin biçimde artırır. Gündüz aşırı uykululuk nedeniyle trafik kazası riski de birkaç kat yükselir; bu nedenle profesyonel şoförlerde tarama özellikle önemlidir.
- Uyku apnesi nasıl tedavi edilir?
- En etkili ve en yaygın tedavi CPAP cihazıdır: uyku sırasında takılan bir maske aracılığıyla sürekli pozitif hava basıncı vererek solunum yolunun kapanmasını engeller. Hafif ve orta olgularda alt çeneyi öne alan ağız içi aparatlar seçenek olabilir. Bunların yanında kilo vermek çok etkilidir — vücut ağırlığının yüzde 10'unu vermek apne şiddetini belirgin biçimde azaltabilir. Yan yatmak, yatmadan önceki saatlerde alkol ve kas gevşetici ilaç kullanmamak ve sigarayı bırakmak da destekleyici önlemlerdir. Bazı anatomik nedenlerde cerrahi değerlendirilir.
Diğer hesaplama araçları
Listenizi bugün oluşturun
Ücretsiz plan süresizdir ve kredi kartı istemez. Kaydolduktan sonra birkaç soru, ardından ilk haftalık listeniz.